Dijital medya araştırmacısı ve eğitmeni Dr. Masume Nesiri, Havza Haber Ajansı muhabiriyle yaptığı görüşmede Gadir-i Hum Bayramı’nı “Eydullah il-Ekber" (Allah'ın büyük bayramı) olarak kutlayarak şunları ifade etti: "Gadir-i Hum olayı yalnızca tarihî ya da dinî bir olay değildir. İletişim ve medya açısından da İslam tarihinin en önemli olaylarından biri sayılır. Hicrî onuncu yılda, Veda Haccı’nın bitiminden sonra Hz. Muhammed (s.a.a.), Allah tarafından iletmekle görevlendirildiği mesajı açık ve kapsamlı biçimde ilan etmek için büyük Müslüman kafilesini Gadir-i Hum bölgesinde durdurdu. Bu mesajın iletilmesinde mekânın, zamanın ve üslubun seçimi, Peygamber’in (s.a.a.) bu bildiriyi iletmek için son derece bir iletişim stratejisi benimsediğini göstermektedir."
Medya eğitmeni ve araştırmacısı şunları ekledi: "Gadir’de Resûlullah (s.a.a.), geniş bir kalabalığın karşısında uzun bir hutbe okuyarak ve insanlardan kendi makamı ve velâyeti hakkında ikrar alarak, kendisinden sonraki halefiyet ve liderlik konusunu gündeme getirdi ve şöyle buyurdu:'Ben kimin mevlası isem Ali de onun mevlasıdır.' Bu davranış aslında kamusal, şeffaf ve geniş kapsamlı bir tebliğdi. Başarılı bir medya iletişiminin bütün unsurlarını içeriyordu: çok sayıda muhatap, açık mesaj, mesajın tekrarı, dinleyiciden onay alınması ve hatta mesajın hazır bulunmayanlara da aktarılmasının istenmesi."
Dr. Nesiri devamında şöyle dedi: "Ancak Peygamber’in (s.a.a.) vefatından sonra yaşananlar, yalnızca bir mesajı iletmenin onun kamuoyunda kalıcılığını garanti etmediğini gösterdi. O günün İslam toplumu, Gadir mesajına ilişkin bir kısmında farklı yorumların veya yanlış anlamaların oluşmasına yol açan birçok etkenin etkisi altındaydı. Kabile rekabetleri, siyasî çıkarlar, İslam toplumunun henüz yeni kurulmuş olması ve bazı çevrelerin “mevlâ” kavramına farklı bir anlam verme çabaları, kamuoyunun yön değiştirmesine katkıda bulunan etkenler arasındaydı."
Gadir Olayında Mesajın Yeniden Tanımlanması
Dr. Nesiri ayrıca şunları vurguladı: "Medya açısından bakıldığında, Gadir’in büyük karşıtları ya da eleştirmenleri, olayın kendisini inkâr etmekten çok onun yorumuna ve çerçevelenmesine etki ettiler. İletişim bilimlerinde bu olgu, bir tür 'mesajın yeniden tanımlanması' olarak değerlendirilebilir. Yani bir olay inkâr edilmez, fakat anlamı değiştirilir. Böylece Şiî bakış açısına göre Hz. Ali’nin (a.s.) resmî halifeliğinin ve velâyetinin ilanı olan bu olay, bazı rivayetlerde yalnızca onun fazilet ve sevgisinin ifadesine indirgenmiştir."
Medya eğitmeni ve araştırmacısı şunu da ekledi: "Kamuoyu her zaman sosyal ve siyasî şartların etkisiyle şekillenir. O dönemde birçok Müslüman Gadir atmosferinden uzaklaşmaları, Peygamber’in (s.a.a.) vefatından sonraki siyasî gelişmelerin etkisi altına girmeleri ve yeni anlatıların baskın hâle gelmesi nedeniyle zamanla Gadir’in asıl mesajından uzaklaştı. Bu durum, iletişim alanında bir mesajın korunması ve sürekli yeniden üretilmesinin, ilk kez iletilmesi kadar önemli olduğunu göstermektedir."
Dr. Nesiri şunu da hatırlattı: "Gadir olayı bu açıdan önemli bir tarihî ders içerir. Hakikat ne kadar açık biçimde ifade edilirse edilsin, toplumsal hafızada kalıcı olabilmesi için sürekli anlatı, doğru açıklama ve olası tahriflere karşı mücadele gereklidir. Bu nedenle Gadir yalnızca tarihî bir olay değil mesaj, medya, kamuoyu ve insan toplumlarında yorum gücü arasındaki ilişkiyi incelemek için önemli bir örnektir."
Rivayet Savaşı ve Gadir Mesajının Saptırılmasındaki Rolü
Medya okuryazarlığı ve medya farkındalığı uzmanı şöyle dedi: "Vurgulandığı üzere Gadir olayı, dinleyici kitlesinin genişliği ve tebliğin açıklığı açısından İslam tarihinin en önemli olaylarından biriydi; ancak Peygamber’in (s.a.a.) vefatından sonraki yıllarda yaşananlar bir mesajın kaderinin yalnızca iletildiği anda belirlenmediğini, asıl olarak rivayetlerin yorumlar sahasında şekillendiğini ortaya koydu. Başka bir deyişle, Gadir’den sonra asıl mücadele olayın kendisi üzerinde değil onun anlamı üzerinde yaşandı."
Dr. Nesiri devamında şöyle ekledi: "Siyasî iletişim analizinde bir mesaj tamamen inkâr edilemediğinde, onun anlamı değiştirilmeye çalışılır. Gerçekte velâyet çizgisine karşı olan siyasî muhalifler, Gadir’in gerçekleştiği gerçeğini ortadan kaldıramadılar. Çünkü binlerce kişi buna şahit olmuştu ve olay çok sayıda kaynakta kaydedilmişti. Bu nedenle temel strateji, Gadir’in rivayetini değiştirmek oldu. Bu çerçevede “velâyet ve liderlik” kavramı “dostluk ve sevgi”ye indirgenmiş, Gadir’in siyasî-toplumsal mesajı ahlâkî bir tavsiye olarak yorumlanmıştır.
Gadir Mesajı Neden Doğru Sekilde Açıklanıp Yaygınlaştırılamadı?
Dr. Nesiri şöyle belirtti: "Öte yandan, bu rivayet savaşının birkaç yoldan sürdüğüne dikkat çekmek gerekir. Bunlar şunlardır:
1. Kamuoyu önceliklerinin değiştirilmesi: Hz. Peygamber’in (s.a.a.) vefatından sonra İslam toplumu halefiyet ve devlet yönetimi sorunuyla karşı karşıya kaldı. Kamuoyunun odağı, Gadir mesajının yeniden okunmasından günlük siyasî krizlerin çözümüne kaydı. Gündemdeki bu değişim, Gadir mesajının açıklanması için daha az fırsat sundu.
2. Alternatif anlatıların üretilmesi: O dönemin siyasî atmosferinde, toplumun bir kesiminin zihninde giderek Gadir olayından daha belirgin hale gelen, toplum liderliğinin meşruiyetine dair başka anlatılar ortaya atıldı. Sonuç olarak Gadir, "belirleyici bir nas" (kesin hüküm) konumundan "tarihsel bir fazilete" indirgendi.
3. Dilsel belirsizliklerden yararlanılması: Tartışmaların ana eksenine 'Mevlâ' kelimesi oturtuldu. Şiî bakış açısına göre Gadir Hutbesi'ndeki karineler (ipuçları), 'velâyet ve yöneticilik' anlamını göstermektedir; ancak rakip anlatılar sevgi, dostluk veya yardım etme anlamlarını öne çıkarmaya çalıştılar. Bu yorum farklılığı, Gadir üzerindeki anlatı savaşlarının en önemli alanlarından biriydi.
4. Mesajın yeniden yayılımının zayıflaması: Her toplumsal mesaj, kalıcı olabilmesi için sürekli tekrar ve yeniden üretime ihtiyaç duyar. Rakip anlatılar daha fazla dile getirildiğinde ve ana mesaj daha az açıklandığında, zamanla toplumun zihni baskın anlatıya doğru eğilim gösterir."
Dr. Nesiri şunları belirtti: "Bu açıdan bakıldığında Gadir, anlatı savaşlarının kamuoyu üzerindeki etkisinin tarihsel bir örneğidir. Buradaki temel çatışma bir olayın gerçekleşip gerçekleşmediği üzerine değil, o olayın yorumu ve anlamı üzerine şekillenmiştir. Mesajın bu şekilde değiştirilmesi ve yeniden çerçevelenmesi, İslam toplumunun önemli bir kesiminin Hz. Peygamber’in (s.a.a.) kastettiği yorumdan uzaklaşmasına ve Gadir mesajının siyasî gelişmelerin gölgesinde kalmasına neden oldu."
Gadir Yalnızca Tarihsel Bir Olay Değildir
Medya araştırmacısı ayrıca şunları ifade etti: "Gadir olayı sosyal ve siyasî değişimlerde hakikatin her zaman doğrudan inkârla kurban edilmediğini gösterir. Bazen hakikat 'anlatı değişimi' 'önceliklerin kaydırılması' ve 'yönlendirilmiş yorumlar' ile kenara itilir. Bu açıdan Gadir, sadece tarihsel bir olay değil, anlatı savaşlarının kamuoyu üzerindeki etkisinin somut bir örneğidir."
Dr. Nesiri şöyle devam etti: "Eğer bu olaydan günümüz için ders çıkarırsak, günümüzdeki en önemli savaş meydanının da zihinler ve anlatılar meydanı olduğunu anlarız. Yeni medya dünyasında, sosyal ağlarda ve haber akışlarında, birçok gerçek tamamen ortadan kaldırılarak değil; yeniden tanımlanarak, seçici bir biçimde öne çıkarılarak veya belirsizlik yaratılarak dönüştürülüyor. Gadir hakkında yaşandığı gibi, esas tartışma olayın kendisi üzerinde değil, mesajın yorumu üzerindeyse; bugün de birçok siyasî, kültürel ve sosyal olay, anlatıların rekabetiyle karşı karşıyadır."
Gadir’in Bugünkü Toplum için En Önemli Dersi
Medya araştırmacısı son olarak şunları söyledi: "Dolayısıyla Gadir’in bugünkü toplum için en önemli dersi, 'medya basireti' ve 'anlatı okuryazarlığı' zorunluluğudur. Yani gerçeklik ile ona atfedilen yorum arasındaki farkı ayırt edebilme yeteneği. Anlatıları analiz etme ve eleştirme gücüne sahip bir toplum, manipüleye karşı daha az savunmasız kalır. Hakikat, propaganda ve yönlendirilmiş anlatılar arasında ayrım yapabilir."
Dr. Nesiri sözlerini şöyle tamamladı: "Gadir bize aynı zamanda bir hakikati korumanın sadece onu ifade etmekle mümkün olmadığını; sürekli açıklama, bilinçlendirme, aydınlatma ve anlatı oluşturma alanında aktif bir varlık göstermeyi gerektirdiğini öğretir. Bir hakikatin sahipleri anlatı meydanını boş bıraktıklarında, başkaları kendi anlatılarını onların yerine koyacak ve kamuoyu, baskın anlatıya doğru sürüklenecektir. Bu nedenle Gadir her çağda farkındalığın, açıklamanın ve kamuoyu yönetiminin önemini hatırlatan tarihsel bir uyarı olarak görülebilir."
yorumunuz